Ankara’da Yeni Denklem:

Şüphesiz iki liderin açıklamasında çok önemli başlıklar var. Ancak bu başlıkların en öneminden biri ABD, İsrail ve İran ilişkilerine ilişkin. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın diplomasi vurgusu ile Trump’ın sert mesajları aynı masada buluştu. Peki Ankara’daki temas Ortadoğu’da yeni bir dönemin başlangıcı olabilir mi?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump’ın Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ndeki görüşmesi yalnızca Türkiye-ABD ilişkileri açısından değil, Ortadoğu’nun geleceği bakımından da dikkatle takip edildi. Basın toplantısında verilen mesajlar incelendiğinde, F-35 ve CAATSA kadar öne çıkan başlığın İran-İsrail gerilimi ve bölgesel istikrar olduğu görüldü.

Trump, İran’ın nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini güçlü ifadelerle yinelerken, İran’ın askeri kapasitesine yönelik operasyonların önemli sonuçlar doğurduğunu savundu. Buna karşılık Cumhurbaşkanı Erdoğan, askeri yöntemlerden ziyade diplomasiyi öne çıkaran bir yaklaşım sergileyerek, Türkiye’nin İran ile ABD arasında diyaloğun güçlendirilmesi için çalışmaya devam edeceğini açıkladı.

Yöntem farklılığı dikkat çekti

Bu tablo, Ankara’daki zirvenin yalnızca ikili ilişkileri değil, Ortadoğu diplomasisini de yeniden şekillendirebilecek mesajlar içerdiğini gösterdi.

Erdoğan diplomasiyi, Trump caydırıcılığı öne çıkardı. İki liderin açıklamaları incelendiğinde yöntem farklılıkları dikkat çekti. Cumhurbaşkanı Erdoğan, İran ile ABD arasındaki ilişkilerin yeniden diplomatik zemine taşınması gerektiğini belirterek, Türkiye’nin dünya barışı adına her türlü katkıyı sunmaya hazır olduğunu söyledi. Trump ise İran’ın nükleer silah sahibi olmasına izin vermeyeceklerini vurguladı. Ancak aynı zamanda İran konusunda Türkiye’nin bölgesel ağırlığına dikkat çekmesi ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın rolünü öne çıkarması dikkat çekici bir unsur olarak değerlendirildi.

Görünmeyen başlık İsrail oldu

Bu durum, Washington’ın askeri baskıyı sürdürürken Ankara’nın diplomatik kanallarından da yararlanabileceği yorumlarına neden oldu.

İsrail faktörü zirvenin görünmeyen başlığı oldu.

Her ne kadar basın toplantısında İsrail doğrudan uzun uzun tartışılmasa da yapılan açıklamaların önemli bölümü İsrail’in güvenlik politikalarıyla doğrudan bağlantılı başlıkları içerdi. Trump, İran’ın nükleer kapasitesine ilişkin sert değerlendirmelerde bulunurken, Cumhurbaşkanı Erdoğan Gazze’deki insani tabloya dikkat çekti ve ateşkesin kalıcı hale gelmesi, insani yardımların kesintisiz ulaştırılması ve yeniden inşa sürecinin hızlandırılması gerektiğini vurguladı. Bu yönüyle iki lider farklı öncelikleri dile getirse de bölgede çatışmaların daha fazla büyümemesi gerektiği konusunda ortak bir zemin oluştuğu izlenimi verdi.

Ankara, Washington ile Tahran arasında yeni kanal olabilir mi?

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “İran-Amerika ilişkilerini nasıl bir düzleme kavuştururuz, bunun gayreti içerisindeyiz” sözleri zirvenin en dikkat çeken diplomatik mesajlarından biri oldu. Türkiye daha önce Rusya-Ukrayna savaşında yürüttüğü arabuluculuk girişimleriyle uluslararası diplomasi masalarında önemli rol üstlenmişti. Ankara’daki açıklamalar, Türkiye’nin benzer bir rolü İran ile ABD arasında da üstlenmeye hazır olduğu yönünde yorumlandı. Trump’ın da Erdoğan’ın girişimlerine olumlu yaklaşan ifadeler kullanması, diplomatik temasların önümüzdeki süreçte hız kazanabileceğine ilişkin beklentileri artırdı.

ABD-İsrail hattında görüş ayrılığı oluşur mu?

Zirvenin ardından en çok tartışılan başlıklardan biri de bu olacak gibi duruyor. Trump’ın açıklamalarında İsrail’in güvenlik kaygılarına vurgu yapan ifadeler yer alsa da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Gazze konusunda ortaya koyduğu net tavırdan geri adım atmadığı görüldü. Bununla birlikte Trump’ın Türkiye ile ilişkileri güçlendirme iradesini açık biçimde ortaya koyması, Ankara ile Washington arasında bölgesel dosyaların daha doğrudan konuşulacağı yeni bir dönemin işareti olarak değerlendiriliyor. Bu durumun ABD ile İsrail arasında yeni bir kriz doğuracağını söylemek için ise mevcut açıklamalar yeterli değil. Ancak Türkiye’nin bölgesel dosyalarda Washington nezdindeki diplomatik ağırlığının arttığı yönünde güçlü işaretler bulunuyor.

İran’a yönelik yeni saldırılar olur mu?

Basın toplantısında Trump, İran’ın nükleer faaliyetlerine ilişkin sert tutumunu sürdürdü. Buna karşın yeni bir askeri operasyon yapılacağına ilişkin açık bir mesaj vermedi. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise diplomatik çözümün altını çizerek, tarafların yeniden müzakere zeminine dönmesi gerektiğini ifade etti. Bu tablo, kısa vadede askeri söylemin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmese de Ankara’da diplomatik seçeneklerin daha görünür hale geldiğini ortaya koydu.

Gazze dosyası yeniden masada

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Gazze’de ateşkesin korunması, insani yardımların artırılması ve yeniden imar sürecinin başlatılması gerektiğini vurgularken, bu konuları Trump ile ayrıntılı biçimde ele alacaklarını açıkladı. Trump da sivillerin korunmasına ilişkin mesajlar verdi ve bölgesel istikrarın önemine dikkat çekti. Bu açıklamalar, Gazze dosyasının Türkiye-ABD ilişkilerinde yeniden aktif gündem maddelerinden biri olacağını gösteriyor.

Ankara’dan çıkan mesaj: Çatışma değil diplomasi

Zirvenin sonunda ortaya çıkan tablo, tarafların tüm başlıklarda aynı görüşü paylaştığını göstermese de diyalog kanallarını açık tutma konusunda ortak irade sergilendiğine işaret etti.

Trump’ın İran konusunda sert güvenlik söylemini korurken Türkiye’nin diplomatik rolünü öne çıkarması, Erdoğan’ın ise Gazze’den Rusya-Ukrayna savaşına kadar tüm krizlerde müzakereyi önceleyen yaklaşımı savunması, Ankara’yı önümüzdeki dönemde yeniden önemli bir diplomasi merkezi haline getirebilecek gelişmeler arasında değerlendiriliyor. Ankara’daki zirve, yalnızca Türkiye-ABD ilişkilerinde değil, İran, İsrail, Gazze ve bölgesel güvenlik denkleminde de yeni diplomatik temasların kapısını aralayabilecek önemli bir buluşma olarak kayıtlara geçti. Bundan sonraki süreçte gözler, bu temasların somut adımlara dönüşüp dönüşmeyeceğinde olacak